1- مطالعات و شناسايي اوليه و طرح مقدماتي مسير

2- تهيه نقشه توپوگرافي بزرگ مقياس و به عرض كافي ( 100 تا 500 ) متر در دو طرف مسير انتخاب شده در طرح مقدماتي و اين در نقشه برداري بزرگراهها و خطوط راه آهن با مقياس 500/1 تا 1000/1 و با خطوط تراز 5/0 تا 1 متري و در راههاي درجه يك و دو با مقياس 1000/1 تا 2000/1 و با خطوط تراز 2 متري تهيه مي شود .

براي راههاي روستايي مي توان به تهيه نيمرخ طولي و عرضي از مسير اكتفا كرد .

3- طرح نهايي مسير :

انتخاب مسير بر روي نقشه توپوگرافي كه با توجه به محدوديتها و نقاط اجباري مسير توسعه طراح صورت مي گيرد .

4- پياده كردن مسير بروي زمين :

روشهاي مختلفي براي پياده كردن مسير هست كه در ادامه مطلب به توضيح آن پرداخته مي شود .

5- تهيه نيمرخ طولي از مسير در تمام طول مسير كه مقياس طولي آن معمولاً همان مقياس نقشه توپوگرافي است .

۶- انتخاب خط پروژه طولي

7- تهيه نيمرخ هاي عرضي و تعيين خط پروژه عرضي ، اين كار براي برآورد كردن حجم عمليات خاكي و تعيين وضعيت عرضي مسير انجام مي شود .

8- محاسبه حجم عمليات خاكي كه با استفاده از نيمرخ هاي طولي و عرضي مسير و خط پروژه صورت مي گيرد .

9- برآورد هزينه احداث مسير

10- اجراي عمليات و كنترل كار در حين انجام كار .

مطالعات اوليه و طرح مقدماتي مسير ( شناسايي ) :

در اين مرحله ، توسط مهندسين مشاور مجري طرح ، اطلاعات ، مدارك ، نقشه و عكسهاي هوايي مرتبط با طرح در صورت موجود بودن ، از سازمان هاي ذيربط و سپس مطالعات اوليه روي نقشه هاي متوسط مقياس از منطقه در صورت موجود بودن و همچنين عكسهاي هوايي ، صورت گرفته و نهايتاً يك يا چند مسير انتخابي بر روي نقشه گرفته شده و عكسهاي هوايي مبدأ و مقصد انتخاب مي گردد .

با اعزام گروههاي مختلف كارشناس ، طرح از نظر ابعاد مختلف مورد بررسي قرار مي گيرد .

از جمله اين بررسي ها ، بررسي از نظر زمين شناسي ، كشاورزي ، خاك شناسي ، زيست محيطي ، اقتصادي ، حمل و نقل و نقاط اجباري ( مسير حتماً بايد از آنها عبور كند ) و ... به دفعات مورد تحقيق ، مطالعه و بازديد قرار مي گيرد .

از اين نظر براي اينكه سرعت عمل بالا برود از چهار كارشناس مجرب استفاده مي شود :

1- مهندس راه : وظيفه آن اطلاعاتي در مورد وضعيت فيزيكي منطقه و اطلاعاتي در مورد موارد فني مسير مي باشد

2- كارشناس زمين شناسي : وظيفه آن مطالعات در مورد پوسته زمين و همچنين آزمايش جنس خاك

3- كارشناس آمار : مسير احداثي براي چند روستا و شهر قابل بهره برداري و برآورد هزينه هاست .

4- كارشناس محيط زيست : وظيفه آن شناسايي و بررسي ميزان خسارت مسير به منافع طبيعي

به هر صورت مطالعات صورت گرفته به صورت گزارشاتي براي هر مسير در اختيار مشاور قرار مي گيرد ، سپس مشاور با در نظر گرفتن نظرات و پيشنهادات كارفرما و گزارشات كارشناسي جمع آوري شده در بهترين مسير را از بين مسيرها ي پيشنهادي ، كه از بالاترين امتياز برخوردار است انتخاب مي كنند .

 

تهيه نقشه توپوگرافي بزرگ مقياس

در اين مرحله محور انتخابي مسير مشخص و انتخاب شده ، نقشه توپوگرافي بزرگ مقياس معمولاً به مقياس 2000/1 با منحني 2 متري ، در باندي كه محور تقريبي در وسط آن است تهيه مي گردد . عرض باند بستگي به نوع راه داشته و ممكن است 200 ، 300 و يا 400 باشد.

معمولا نقشه توپوگرافي مورد نظر را به طريق نقشه برداري زميني يا تركيبي از نقشه برداري هوايي و زميني تهيه مي كنند و انتخاب هر يك از شيوه ها بستگي به بزرگي منطقه و همچنين وضعيت منطقه و بررسي اقتصادي هزينه را دارد .

طرح نهايي مسير :

پس از تهيه نقشه توپوگرافي بزرگ مقياس از منطقه مسير تقريبي انتخاب شده بين مبدأ و مقصد ، طرح نهايي مسير انجام مي گيرد . در طرح هندسي راهها علاوه بر در نظر گرفتن موارد كلي از جمله برآورد هزينه ، مي بايست به معيارهاي طرح هندسي مانند معيارهاي اجباري توجه نمود .

حداقل معيارهايي كه در طراحي و به جهت تأمين ايمني راه مورد نظر قرار مي گيرد عبارتند از:

1- سرعت طرح

2- عرض شانه

3- قوسهاي افقي

4- شيب هاي طولي

5- شيب هاي عرضي

6- عرض راه

7- عرض خط عبور

8- عرض پل

9- قوسهاي افقي

 

پياده كردن مسير :

پلان يك مسير راه بين مبدأ و مقصد را در نظر مي گيريم . منظور از پياده كردن مسير ، ميخ كوبي محور مسير در امتداد افقي ( پلان ) آن ، روي زمين است كه شامل سه مرحله اساسي است :

1- پياده كردن رأس هر قوس

2- پياده كردن قسمت هاي مستقيم مسير

3- پياده كردن قوسها

بخش اول : مطالعات مسيريابي
مطالعات راه و مسيريابي در دو قسمت انجام مي گيرد و اجراي عمليات طبق اين مطالعات به عنوان فاز سوم تلقي مي گردد.

  1. مطالعات فاز يك كه به صورت مقدماتي انجام مي گيرد.
  2. مطالعات فاز دو كه در واقع تهيه نقشه هاي اجرايي است.
  3. مطالعات فاز سه كه اين مطالعات توسط گروهي به نام مهندسين مشاور صورت مي گيرد

الف) فاز يك مطالعات: مسيريابي
مراحل به صورت زير انجام مي گيرد:

  1. ابلاغ مطالعه راه موردنظر از كارفرما به مشاور
  2. اعلام آمادگي از طرف مشاور و عقد قرارداد
  3. جمع آوري اطلاعات موجود در رابطه با منطقه ( منطقه، راههاي موجود، راه آهن و ... )
  4. جمع آوري مطالعات ديگري كه با طرح ممكن است رابطه داشته باشد و يا هر طرح عمراني ديگر ممكن است با اين پروژه تلاقي نمايد.
  5. تهيه نقشه هاي توپوگرافي از منطقه بخصوص بين مبدا و مقصد
  6. تهيه عكسهاي هوايي بين مبدا و مقصد ( استفاده از عينك استروسكوپ براي مطالعه نقشه هاي هوايي جهت رويت پستي و بلندي ها )
  7. مقياس نقشه هاي توپوگرافي در ايران 1:250000، 1:200000، 1:1000000 و 1:50000. علت اين تغييرات مقياس فاصله بين مقصد و مبدا است هرچه فاصله دو نقطه بيشتر باشد مقياس كوچكتر نگاه مي شود.
  8. مقياس عكسهاي هوايي 1:20000، 1:10000 و 1:2000 ( مسيرهاي عبور از گردنه ها، رودخانه ها، دره ها، دشتها، دامنه ها و ... ) را نشان مي دهد.
  9. مطالعه مسير روي نقشه هاي توپوگرافي و تعيين مبدا و مقصد و بررسي امكان تهيه و ايجاد راه. اين مطالعات شامل عبور راه از مسيرهايي است كه شيب زياد ندارند، كوهستاني كمتر باشد، آيا رودخانه ها امكان عبور دارند و ...
  10. تعيين راههاي مالرو كه به وسيله خط چين در نقشه هاي توپوگرافي نشان داده مي شود ( مهمترين نوع مسير است ).
  11. تعيين نقاط اجباري بر روي نقشه هاي توپوگرافي مانند:
    • تنگه
    • عرض كم رودخانه
    • قبرستان به عنوان مانع كه به لحاظ فرهنگي و اجتماعي نمي بايست در مسير قرار گيرد
    • نقاط زيارتي و مراكز سياحتي كه مسير بايد از كنار آنها بگذرد.
  12. رسم مسيرهاي قابل اجرا بروي نقشه هاي توپوگرافي
  13. اعزام اكيپ مسيرياب به منطقه
  14. جمع آوري اطلاعات از منطقه. اين اطلاعات شامل:
    • تعداد خانوار در هر روستا و كل منطقه و به دست آوردن بعد متوسط خانوار و كل جمعيت منطقه
    • مقدار زمين موجود در محل به هكتار، با احداث راه جديد به زمينها و منطقه مي توان به كارفرما اطلاع داد و مسير را به اين زمينها برد تا بتوان امكانات و تسهيلات مكانيزه بهتري را به منطقه رساند.
    • - بررسي وضعيت كشاورزي منطقه
    • بررسي وضعيت دامداري منطقه
    • بررسي وضع معادن منطقه
    • بررسي وضعيت صنايع دستي منطقه
    • بررسي وضعيت آب منطقه( چشمه، چاه، قنات و ... )
  15. انتخاب راهنماي محلي و مرور راههاي قابل اجرا با راهنما
  16. پيمايش مسيرهاي قابل اجرا همراه با راهنما
  17. وسايلي كه گروه مسيرياب همراه دارد كه عبارتند از:
    • شيب سنج: لوله در امتداد شيب قرار مي گيرد و عقربه ميزان شيب را نشان مي دهد.
    • طول سنج: چرخ با يك شمارشگر مدرج كه ميزان فاصله را بر حسب متر مي سنجد
    • ارتفاع سنج
    • قلم مو و رنگ براي برگشت مسير از همان راهي كه رفته ايد بين Bو A روي سنگ ها و صخره ها در رفت علامت زده مي شود.
    • دوربين عكاسي
    • دوربين نقشه برداري ( براي محاسبه شيب در صورت نياز )
  18. ثبت مشاهدات در حين پيمايش
    • كيلومتر شروع و انتهاي مسير
    • ارتفاع نقاط
    • وضعيت خاك منطقه ( مارن، رس، سنگريزه و ... )
    • تعداد درختان در طول مسير
    • تعداد رودخانه ها و پل هاي لازم ( عرضي رودخانه، عرضي پل، طول پل )
    • مقدار آب روهاي لازم ( در جاهايي كه زمين شكافته شده. ) تعداد آب رو اضافي از اولويت مسير مي كاهد.
    • وضعيت شيب هاي منطقه
  19. علامت گذاري مسير به وسيله رنگ مو و قلم
  20. در مناطق دشت بين 200 تا 500 متر علامت گذاري مي شود و در مناطق كوهستاني بين 10 تا 50 متر نقاط گذاري و علامت گذاري مي شوند.
  21. پيمايش تمام مسيرها و ثبت تمام مشاهدات
  22. برگشت به دفتر و انتخاب بهترين واريانت به عنوان مسير قطعي
    واريانت: كريدوري است كه در يك منطقه باز مي شود و در مطالعات فاز دو مطالعات اجرايي راه روي آن صورت مي گيرد.
  23. مسير نهايي بايستي داراي ويژگي هاي زير باشد.
    • طول كمتر باشد.
    • حجم عمليات خاكي كمتر باشد.
    • داراي سرعت زياد باشد.
    • تعداد آب روكمتر داشته باشد.
    • تعداد پل كمتري داشته باشد.
    • مسير در قسمت آفتابگير كوه باشد ( بر آفتاب باشد ) و در زمستان دچار يخ زدگي نشود ( نسه نباشد )
    • ريزشي نباشد
    • بهمن گير نباشد ( در مناطق برف و يخبندان زاويه بحراني " شيب دامنه ها" 30 تا 45 درجه است )
    • نوع خاك
    • تعداد درختان كمتري قطع شود
    • بيشتر از مبدا و مقصد ( در روستا ) روستاهاي ديگري رابه هم وصل نمايند.
    • بهترين يا بيشترين قوس را بدهد.
    • اولويت بندي همه موارد قبل بر مبناي محاسبات اقتصادي صورت گيرد.
  24. تهيه گزارش فاز يك كه شامل موارد زير است:
    • پيشگفتار كه درمورد قرارداد و مفاد آن صحبت مي كند.
    • مقدمه، شامل شرح اوليه و تاريخچه اي از محل اجراي پروژه
    • شرح مسير و در صورت وجود چند واريانت ( كريدور ) شرح كامل آنها و انتخاب بهترين واريانت با عكسهاي مختلف از طول مسير ( دشت، كوهستان، جلگه باتلاق و ... )
    • وضعيت اشتغال منطقه و وضعيت جمعيت منطقه
    • وضعيت زمين شناسي منطقه، خاك ريز دانه، خاك و مصالح سنگي مناسب، رانش و ...
    • وضعيت زلزله خيزي منطقه
    • وضعيت ترافيك منطقه
    • طرح روسازي راههاي منطقه
    • نتيجه گيري
  25. ارسال گزارش به كارفرما